Κηφισός ποταμός: Ιστορική αναδρομή

Ο Κηφισός ποταμός ήταν κάποτε ο γραφικός ποταμός της Αθήνας. Η ολοκληρωτική τσιμεντοποίηση του όμως, δημιουργεί στους κατοίκους της πρωτεύουσας τη βεβαιότητα ότι η κατάσταση είναι μη αντιστρεπτή. Ωστόσο υπάρχουν τα παραδείγματα πόλεων του εξωτερικού, που κάποια στιγμή στο παρελθόν έθαψαν στο τσιμέντο τα δικά τους ποτάμια, αλλά το μετάνιωσαν και με ειδικές παρεμβάσεις πέτυχαν θαύματα. Έκριναν ότι τοι υδάτινοι δρόμοι μέσα στις πόλεις δεν μπορεί να γίνουν αυτοκινητόδρομοι, αγωγοί λυμάτων, εγκιβωτισμένοι υπόγειοι οχετοί και ρυπογόνες εστίες. Μια νέα προσέγγιση ανοίγματος, απελευθέρωσης και επαναφοράς των φυσικών χαρακτηριστικών των ποταμιών που βρίσκονται μέσα στις πόλεις, αναπτύσσεται σε πολλές χώρες της Ευρώπης και της Ασίας. Γιατί όχι και στον Κηφισό μας, τον ποταμο θεό που τσιμεντώσαμε; Ομάδα Ελλήνων επιστημόνων, με διεθνή εμπειρία στο θέμα, έχει καταθέσει πρόταση, που αναζητά την προσοχή της κοινής γνώμης και το ενδιαφέρον της Πολιτείας.

 

Κηφισός ποταμός: Πρόταση – Ομάδα μελέτης

Η μελετητική ομάδα αποτελείται από αρχιτέκτονες, πολεοδόμους, μηχανικούς περιβάλλοντος και αρχιτέκτονες τοπίου. Όλοι τους είναι μέλη του Συνδέσμου Αποφοίτων Βρετανικών Πανεπιστημίων (British Graduates Society– BGS) με συντονιστή τον Βασίλη Ζώτο, αρχιτέκτονα-πολεοδόμο και πρόεδρο του BGS. Πλαισιώνεται με σύμβουλους από διάφορες επιστημονικές ειδικότητες.

Για τον Βασίλη Ζώτο, όπως λέει ο ίδιος, η πρόκληση για την ανάπλαση του Κηφισού ποταμού ήρθε σαν μία φυσική συνεχεία μίας καριέρας όπου η ανάπλαση αστικών ποταμών έχει αφήσει ένα δυνατό σημάδι στην επαγγελματική του ζωή. Ξεκίνησε αρχικά στα μέσα της δεκαετίας του 1960 με τη διδακτορική του διατριβή με θέμα τον ποταμό Τάμεση στο Λονδίνο. Η διατριβή του είχε βραβευτεί, ενώ θυμάται τα λόγια που άκουσε στο Λονδίνο ότι «… χρειάστηκε ένας Έλληνας για να μας δείξει τι θα πρέπει να κάνουμε με τον Τάμεση…».

Δεν ήταν τόσο θέμα πρότασης ανάπλασης, όσο ήταν η αλλαγή της νοοτροπίας σχετικά με το τι θα πρέπει να γίνει στις παραποτάμιες ζώνες και ποιος θα έχει την αρμοδιότητα ελέγχου για τον ποταμό. Δηλαδή ένας Φορέας που θα έχει αρμοδιότητα για οικοδομικές άδειες, για τον καθαρισμό… για τα πάντα, ώστε να μπορεί να ελέγχει τον σημαντικό αυτό πνεύμονα της πόλης.

Σκοπός της πρότασης – Η Μελέτη

Σκοπός της μελέτης είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού και η δημιουργία πλαισίου για αποκατάσταση στον Κηφισός ποταμός και την ανάπλαση των παραποτάμιων περιοχών.

Η πρόταση αναπτύσσεται σε δύο μέρη. Αρχικά έγινε μια περιβαλλοντική ανάλυση όλου του Κηφισού όπου εξετάζονται περιοχές καθ’ όλο το μήκος του ποταμού και εντοπίζονται ζώνες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και μοναδικά προβλήματα. Ως στρατηγική αντιμετώπισης καθορίζονται τρεις χαρακτηριστικές περιοχές:

Περιοχή Α, εντός της υφιστάμενης ζώνης προστασίας του ποταμού. Αυτό το τμήμα, που είναι σε φυσική μορφή, μπορεί να το χαρακτηρίσει κανείς σα φυσικό δρυμό. Η περιοχή αυτή παρ’ όλα τα γνωστά προβλήματα δεν έχει μεγάλες καταστροφές. Μπορούν να γίνουν ήπιες παρεμβάσεις και φύτευση δέντρων, όπου χρειάζεται.

Περιοχή Β που περνάει μέσα στον αστικό ιστό (στις περιοχές Νέα Φιλαδέλφεια, Αγ. Ανάργυροι, Περιστέρι) Αυτό το τμήμα έχει μελετηθεί σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Περιλαμβάνεται το τμήμα της Νέας Φιλαδέλφειας στο οποίο προτείνεται ανάπλαση. Προβλέπεται δημιουργία αστικών πάρκων, με πόλους πρασίνου, ανοιχτούς χώρους, υπαίθρια αναψυχή, διαμόρφωση του ποταμού, σύνδεση με το κατοικημένο περιβάλλον κ.ά. Αυτό φυσικά θα καθορίσει μια βιώσιμη ανάπτυξη και μια βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων των παραποτάμιων περιοχών. Γίνεται ένταξη του ποταμού στον αστικό ιστό με διαβάσεις πεζών, γέφυρες, σκάλες, ράμπες προς το νερό και ειδικό φωτισμό με χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας.

Περιοχή Γ αφορά το τμήμα του ποταμού που δυστυχώς βρίσκεται κάτω από την υπερυψωμένη λεωφόρο Κηφισού. Εκεί προτείνεται να γίνει μια πλατφόρμα για δραστηριότητες ώστε ο ποταμός να ενώνει, αντί να χωρίζει, τις εκατέρωθεν περιοχές. Θα μπορούσαν να γίνουν εκεί υπαίθρια αγορά, πάρκο για αθλητικά δρώμενα, υπαίθρια γλυπτοθήκη και εκθεσιακοί χώροι ή χώροι εκδηλώσεων κ.ά.

Το δεύτερο μέρος της μελέτης επικεντρώνεται στην περιοχή Κόκκινος Μύλος στη Νέα Φιλαδέλφεια. Η επιλογή της οφείλεται στο ότι είναι εκτός της καθορισμένης ζώνης προστασίας, μία παραμελημένη ζώνη πρασίνου μέσα στον αστικό ιστό. Μετά από μία πλήρη ανάλυση του τοπίου και καταγραφή των αναγκών του, η πρόταση για την ανάπλαση του ποταμού, ενώ απευθύνεται σε ένα συγκεκριμένο κομμάτι, μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες παραποτάμιες περιοχές ανάλογων περιπτώσεων.

Οι στόχοι της πρότασης είναι:

1. Να γίνει ο  Κηφισός ποταμός ένα επίμηκες μητροπολιτικό πάρκο μήκους 25 χλμ. με επιφάνεια 2.500 στρεμμάτων, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει και ως πόλος τουρισμού που θα τονώσει την αξία γης των ζωνών που διασχίζει το ποτάμι. Συγχρόνως να αποτελέσει ένα διάδρομο κλιματισμού για την Αθήνα. Αυτό είναι σήμερα πιο αναγκαίο από ποτέ.
2. Η δημιουργία παραποτάμιου υπερτοπικού πεζόδρομου και ποδηλατοδρόμου καθ΄όλο το μήκος του Κηφισού και σύνδεση με τον προτεινόμενο παραλιακό ποδηλατοδρόμο Ν. Φαλήρου – Βάρκιζας.
3. Δημιουργία παραποτάμιου μονοπατιού καθ’ όλο το μήκος του Κηφισού.
4. Βιώσιμη ανάπτυξη και βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων των παραποτάμιων περιοχών.
5. Σύνδεση με το κατοικημένο περιβάλλον και ένταξη στον αστικό ιστό (διάβαση πεζών, γέφυρες, σκάλες, ράμπες)
6. Δημιουργία πόλων πρασίνου υπαίθριας αναψυχής.
7. Εναλλακτικές αθλητικές και πολιτιστικές λειτουργίες.
8. Φωτισμός με τη χρήση εναλλακτικής ενέργειας.
9. Ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των κατοίκων και φορέων της περιοχής μέσω εκθέσεων και εκδηλώσεων για θέματα περιβαλλοντολογικά και οικολογικά
10. Μείωση ηχορύπανσης από παρακείμενες οδούς (ιδιαίτερα Εθνική οδός)
11. Πυκνή φύτευση

Οι φάσεις σχεδιασμού

Το πρώτο επίπεδο του σχεδιασμού προβλέπει, μεταξύ άλλων, εκτενείς φυτεύσεις ενδημικών φυτών, εξυγίανση της κοίτης του ποταμού, συλλογή, επανάχρηση όμβριων υδάτων για άρδευση. Επίσης, προβλέπεται διαχείριση απορριμμάτων και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπως για παράδειγμα φωτοβολταϊκά για τον φωτισμό.

Το δεύτερο επίπεδο περιλαμβάνει τη δημιουργία συνδετήριων αξόνων με περιμετρικούς χώρους όπως πλατείες, εκκλησίες και σχολεία. Επιπλέον, δημιουργούνται πεζόδρομοι, ποδηλατόδρομοι και πεζογέφυρες αλλά και συγκοινωνιακές ρυθμίσεις και χώροι στάθμευσης οχημάτων.

Το τρίτο επίπεδο αφορά τη δημιουργία χώρων τέχνης και πολιτισμού. Υπαίθριοι κινηματογράφοι και θέατρο, μουσεία ιστορίας Κηφισού, αναψυκτηρίων και χώρων περιβάλλοντος και τεχνολογίας.

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, οι χώροι αυτοί θα αναπτυχθούν από ιδιώτες. Θα είναι υπεύθυνοι για τη διαχείριση και συντήρηση του περιβάλλοντος χώρου και τμήματος του πάρκου, διαθέτοντας μέρος των εσόδων τους από τη λειτουργία της επιχείρησης

Στο όριο με την εθνική οδό τα φυτά μπορούν να προστατεύσουν την περιοχή από τον θόρυβο. Παράλληλα, προτείνεται η ανάπτυξη συστήματος συλλογής, διαχείρισης και ανακύκλωσης του νερού εντός του πάρκου. Με αυτόν τον τρόπο, θα ελέγχεται η ποσότητα του νερού του ποταμού τον χειμώνα και θα συλλέγονται τα όμβρια ύδατα από τις οδούς των παράπλευρων περιοχών για άρδευση αλλά και δροσισμό το καλοκαίρι.